Супрацоўніцтва ў галіне культуры і мастацтва

Агульнасць гісторыі Беларусі і Азербайджана, якія прайшлі доўгі і цяжкі шлях да дзяржаўнай незалежнасці, сугучнасць лёсаў і шматгадовая дружба народаў дзвюх краін сталі вызначальнымі фактарамі ў актывізацыі кантактаў у сферы культуры і мастацтва. Прававой асновай гэтага з’яўляецца Пагадненне аб супрацоўніцтве ў галіне культуры і мастацтва паміж Міністэрствам культуры Азербайджанскай Рэспублікі і Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь ад 6 сакавіка 1996 г.

За гэтыя гады двухбаковае супрацоўніцтва ў сферы культуры ахапіла не толькі ўсе сегменты гэтага напрамку, але і ўсе ўзроставыя катэгорыі. Найбольш актыўнае ўзаемадзеянне ўсталявалася паміж тэатральнымі калектывамі дзвюх краін. Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета і Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі ў 2011 годзе падпісалі Мемарандум аб супрацоўніцтве.

Штогод на тэатральных падмостках Беларусі і Азербайджана з поспехам гастралююць дзясяткі майстроў сцэны, дырыжораў, вядучых артыстаў балета дзвюх краін. На працягу апошніх гадоў саліст Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі В. Громаў прымае ўдзел у пастаноўках опер Дж. Пучыні «Багема» і «Тоска» на сцэне Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета.

Вядомая азербайджанская музыказнаўца, крытык і публіцыст, доктар мастацтвазнаўства, прафесар Азербайджанскай нацыянальнай кансерваторыі У.Аліева штогод прынмае ўдзел у Міжнародным фестывалі «Балетнае лета ў Вялікім» (чэрвень), а таксама ў Мінскім калядным конкурсе вакалістаў і  Мінскім міжнародным оперным форуме (снежань).

У сакавіку 2019 г. на сцэне Азербайджанскага дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра пры поўным аншлагу прайшоў прэм'ерны паказ музычнай камедыі «Шлюбны дагавор» у выкананні артыстаў беларускага тэатральнага праекту «ТрыТфармаТ» Мінскага тэатра-студыі кінаакцёра пад кіраўніцтвам актрысы Веры Паляковай-Макей. Прэм'ера спектакля ў Баку мела шырокі грамадскі рэзананс, музычная камедыя ў выкананні таленавітых беларускіх акцёраў была асабліва цёпла сустрэта бакінскай публікай.

У верасні 2019 г. у рамках XI Міжнароднага музычнага фестывалю Уз.Гаджыбейлі на сцэне Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра адбыўся паказ аперэты «Сільва», галоўную ролю ў якой выканала салістка Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Маргарыта Александровіч.

У сакавіку 2025 года ў рамках праграмы XVIII Міжнароднага маладзёжнага тэатральнага форуму «М.art.контакт» прайшоў паказ спектакля «Любоўная адпаведзь мужчыну, які сядзіць у крэсле» Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага рускага драматычнага тэатра імя Самеда Вургуна.

У кастрычніку 2025 года адбыўся візіт генеральнага дырэктара дзяржаўнай установы «Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы» Шэстакова А.С. у г. Баку Азербайджанскай Рэспублікі, падчас якога прайшлі перамовы з дырэктарам Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага нацыянальнага драматычнага тэатра Аскеравым І.Э., кіраўніцтвам іншых вядучых тэатраў Азербайджана. Дасягнуты дамоўленасці аб канкрэтных аспектах узаемадзеяння ў сегменце.

Азербайджанскія прадстаўнікі рэгулярна ўдзельнічаюць у такіх міжнародных фестывалях у Беларусі, як «Лістапад», «Славянскі базар у Віцебску», «Вянок дружбы», «Белая вежа», фестываль Юрыя Башмета. Не менш актыўна развіваюцца кантакты ў сферы эстраднага мастацтва: беларускія выканаўцы рэгулярна ўдзельнічаюць у Міжнародным песенным конкурсе «Youthvision» у Баку, азербайджанскія — у Міжнародным фестывалі мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску», у Дні азербайджанскай культуры ў Верхнім горадзе ў г. Мінску з удзелам артыстаў і танцавальных калектываў.

У красавіку 2025 года прадстаўнікі Бакинскай музычнай акадэміі імя Уз.Гаджибейлі прынялі ўдзел у XXXIV Міжнародных навуковых чытаннях памяці Л.С. Мухарынскай, якія прайшлі на базе ўстановы адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі».

Шырокае развіццё атрымалі двухбаковыя літаратурныя сувязі. Навуковымі супрацоўнікамі дзвюх краін завяршылася праца над выданнем беларуска — азербайджанскага і азербайджанска — беларускага слоўніка. У лютым 2019 г. у рамках Мінскай міжнароднай кніжнай выставы-кірмашу ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбылася прэзентацыя выдання „Анталогія сучаснай азербайджанскай літаратуры. Паэзія». У кастрычніку 2019 г. Міністэрствам культуры Азербайджана прэзентаваная «Беларуская дзіцячая анталогія», якая змяшчае казкі і апавяданні больш дзесяці сучасных беларускіх аўтараў на азербайджанскай мове з яркімі ілюстрацыямі.

У красавіку 2025 года падчас візіту дырэктара Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры С. Усіка ў г. Баку ў Нацыянальным музеі азербайджанскай літаратуры імя Н. Гянджаві была арганізавана мастацка-дакументальная выстава пад назвай «Крывёю сэрца», прысвечаная жыццю і творчасці беларускіх пісьменнікаў — удзельнікаў вайны 1941–1945 гадоў. Традыцыйным стала ўзаемнае ўдзел беларускіх і азербайджанскіх кнігавыдаўцоў у міжнародных кніжных выставах-кірмашах у г. Мінску і ў г. Баку.

У Зале міжнароднай літаратуры Нацыянальнай бібліятэкі Азербайджана размешчаны пастаянна дзеючы куточак Беларусі, дзе прадстаўлены кнігі па гісторыі, культуры і літаратуры нашай краіны, перададзеныя ў дар азербайджанскаму боку. Плённа ўзаемадзейнічаюць мастакі, скульптары Беларусі і Азербайджана. У 2014 годзе падпісаны Дагавор аб супрацоўніцтве паміж Нацыянальным мастацкім музеем Рэспублікі Беларусь і Азербайджанскім нацыянальным музеем мастацтваў.

Рэгулярным стаў удзел у выставах юных талентаў дзвюх краін. Малюнкі навучэнцаў Нацыянальнага цэнтра мастацкай творчасці дзяцей і моладзі Рэспублікі Беларусь штогод прымаюць удзел у Міжнародным фестывалі мастацкай творчасці дзяцей і падлеткаў «Чыстыя колеры» у Баку. У сваю чаргу, юныя таленты Азербайджана таксама актыўна ўдзельнічаюць у Міжнародным конкурсе дзіцячага малюнка «Сябруюць дзеці на планеце».

Плённа развіваюцца сувязі паміж кінематаграфістамі дзвюх краін. У сакавіку 2019 г. у кінацэнтры «Нізамі» Баку прайшла арганізаваная Міністэрствам культуры і Дзяржфільмафондам Азербайджанскай Рэспублікі сумесна з Пасольствам цырымонія адкрыцця Дома беларускага кіно. У красавіку 2019 г. у Бакінскім кангрэс-цэнтры адбылася прэзентацыя дакументальнага фільма «Шахдаг. Цар-гара», знятага беларускім рэжысёрам Ігарам Бышнёвым пры падтрымцы Фонду Гейдара Аліева ў рамках праекта Грамадскага аб'яднання IDEA з цыклу дакументальных фільмаў аб нацыянальных парках Азербайджана.

Традыцыйна адбываецца ўдзел прадстаўнікоў Азербайджана ў Мінскім міжнародным кінафестывалі Лістапад. У лістападзе 2021 г. па выніках конкурсу дакументальных фільмаў стужка “Sonuncu” («Апошні») вытворчасці Baku Media Center, студыі Salnaməfilm пад эгідай Міністэрства культуры Азербайджана атрымала прыз «За вернасць жанру».  

Істотную ролю ў развіцці двухбаковых гуманітарных сувязяў выконвае Цэнтр беларускай мовы і культуры пры Бакінскім славянскім універсітэце.

У кастрычніку 2022 года мастацкі кіраўнік Вялікага тэатра Беларусі В.Н. Елізар'еў, ураджэнец г.Баку, правёў у Азербайджане сустрэчы ў Міністэрстве культуры і тэатральных установах сталіцы.

У ліпені 2023 года азербайджанскі выканаўца Э.Наўрузаў прыняў удзел у Міжнародным музычным фестывалі «Славянскі базар у Віцебску».

Актрыса Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага рускага драматычнага тэатра Сабіна Асім прыняла ўдзел у XXXIV Міжнародным конкурсе выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2025» у ліпені 2025 года ў рамках фестывалю «Славянскі базар».

Кіраўніцтва Міністэрства культуры Азербайджанскай Рэспублікі – частыя госці гэтага найбольш рэйтынгавага мерапрыемства. 1–4 красавіка 2024 г. праведзены Дні культуры Беларусі ў Азербайджане. Гледачы ўбачылі выступленні ансамбля «Песняры», Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі, салістаў оперы Вялікага тэатра Беларусі, выставу «Беларусь вачыма мастакоў». У рамках форума прайшлі і Дні беларускага кіно – паказаны новыя працы Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм».

Адбыліся перамовы міністраў культуры Беларусі і Азербайджана А.М. Маркевіча і А. Керымлі па пытаннях далейшага пашырэння культурнага супрацоўніцтва. Падпісаны пагадненні аб супрацоўніцтве мастацкіх музеяў і філармоній дзвюх краін. Праведзены круглы стол кіраўнікоў і прадстаўнікоў устаноў і арганізацый культуры Беларусі і Азербайджана. 1–3 мая 2024 г. Міністр культуры Беларусі і беларускія парламентарый прынялі ўдзел у працы 6-га Сусветнага форуму па міжкультурным дыялогу ў Баку. На 2027 год намечана правядзенне адказных Дзён культуры Азербайджана ў Беларусі.